Author :
Abstract
Dijital dönüşümün ivmelenmesiyle birlikte yapay zekâ (YZ) teknolojileri, uluslararası ticaret operasyonlarının merkezine yerleşmiştir. Gümrük süreçlerinden tedarik zinciri işlemlerine kadar sağlanan bu yüksek verimlilik, kolaylık beraberinde veri mahremiyeti, veri gizliliği,şeffaflık ve adalet, gibi derin etik problemleri de gündeme getirmektedir. Özellikle Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası'nın yürürlüğe girmesiyle, etik uyumluluk sadece felsefi bir tartışma olmaktan çıkıp yeni bir tarife dışı engel halini almıştır. Bundan dolayı Avrupa'ya mal satacak veya orada bir lojistik ağ kuracak işletmelerin sadece ürünlerinin kalitesine değil, kullandıkları algoritmaların "şeffaf, adil ve hesap verebilir" olmasına da dikkat etmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, dış ticaret süreçlerinde yapay zekâ kullanımının uyması gereken temel etik ilkeleri belirlemek ve bu ilkelerin sahadaki önem derecelerini Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemiyle değerlendirmek için kavramsal bir model önermektir. Çalışmada literatür ışığında belirlenen yedi ana etik kriter olan;İnsan Gözetimi, Teknik Sağlamlık, Gizlilik, Şeffaflık, Adalet, Toplumsal Refah ve Hesap Verebilirlik üzerinden bir karar matrisi kurgulanacaktır. Bu doğrultuda sahadan toplanacak uzman görüşleriyle elde edilecek bulguların, güvene dayalı ve sürdürülebilir bir küresel ticaretin inşasında karar vericilere stratejik bir yol haritası sunması beklenmektedir.
Keywords
Abstract
Driven by the recent acceleration in digital transformation, artificial intelligence (AI) technologies have become central to international trade operations. While delivering unprecedented efficiency and convenience across domains ranging from customs procedures to supply chain management, this integration simultaneously raises profound ethical concerns regarding data privacy, confidentiality, transparency, and fairness. Particularly following the enactment of the European Union Artificial Intelligence Act (AI Act), ethical compliance has transcended philosophical debate, emerging as a novel non-tariff barrier. Consequently, enterprises exporting goods or establishing logistics networks within Europe must ensure not only product quality but also the transparency, fairness, and accountability of their underlying algorithms. The objective of this study is to identify the fundamental ethical principles governing AI deployment in foreign trade operations and to propose a conceptual model utilizing the Analytic Hierarchy Process (AHP) to evaluate their practical significance in the field. A decision matrix will be constructed based on seven primary ethical criteria derived from the literature: Human Agency, Technical Robustness, Privacy, Transparency, Fairness, Societal Well-being, and Accountability. Accordingly, the anticipated findings, derived from expert evaluations in the field, are expected to provide decision-makers with a strategic roadmap for building a trust-based and sustainable global trade ecosystem.
