Michel Foucault’nun Biyoiktidar Kavramı Bağlamında Canan’ın Sanat Pratiği Üzerine Eleştirel Bir Görsel Okuma
Author :
Abstract
Bu çalışma, Michel Foucault’nun biyoiktidar kavramını kuramsal bir çerçeve olarak ele alarak, Türkiye çağdaş sanatında beden ve toplumsal cinsiyet politikalarını odağına alan CANAN’ın seçili eserlerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Biyoiktidar çalışmaları iktidar olarak adlandırılan gücün hayata dair tüm unsurlara nasıl etki ettiğinin anlaşılması konusunda oldukça önemlidir. Bu anlamda yaşamla ilgili olan tüm disiplinler biyoiktidarın etkisi altındadır. İktidarın tahakkümü altındaki özel alana dair sorgulamaları eserlerine konu edinen çağdaş sanatçıların “özel olan politiktir” anlayışını merkeze aldıkları; beden, erk, kapatma, sansür ve ifşa gibi kavramları da odağa ekledikleri bir sanat ifadesi arayışında oldukları görülmektedir. Bu bağlamda özellikle CANAN gibi sanatını biyoiktidar gibi kavramları çıkış noktası alarak yaşamın politik olanla ilişkisi ekseninde duygularını ve düşüncelerini görünür kılan sanatçıların eserleri çok yönlü araştırmalar için temel sağlamaktadır. Biyoiktidar ile sanat arasındaki bu yakın ilişki, her iki alanın da yaşamı düzenleme, görünür kılma ve anlamlandırma süreçleriyle doğrudan bağlantılı olmasından kaynaklanmaktadır. Kendisini aktivist feminist bir sanatçı olarak tanımlayan CANAN, kendi ifadesiyle bütün çalışmalarını özel alanın politik olması düşüncesinden yola çıkarak üretmektedir. CANAN’nın sanatına bakıldığında ürettiği anlam dünyasının en temel yapıtaşlarını gözlemlerini, düşünüşünü ve duygularını yaşam biçimleriyle birleştirdiği betimlerin oluşturduğu görülmektedir. Çalışmada, Michel Foucault’nun biyoiktidar kavramı kuramsal bir çerçeve olarak benimsenmiş; çağdaş sanat bağlamında CANAN’ın seçili eserleri analiz edilmiştir. Analizde, Douglas Kellner tarafından önerilen eleştirel görsel okuryazarlık yöntemi benimsenmiştir. Kellner’in yaklaşımı doğrultusunda eserlerde beden politikaları, gözetim, disiplin, tahakküm, toplumsal cinsiyet ilişkileri ve benzeri anlamsal yükler yorumlanarak çözümlenmiştir. Bu kapsamda sanatçının video, fotoğraf ve enstalasyon çalışmalarından oluşan seçili yapıtları, içerik, biçim ve bağlam ilişkisi içerisinde değerlendirilmiştir. Görsel analiz sürecinde eserlerde yer alan temsiller, simgesel öğeler ve mekânsal düzenlemeler, Foucault’nun disiplin toplumu, panoptikon ve biyoiktidar kavramları doğrultusunda yorumlanmıştır.
Keywords
Abstract
This study aims to analyze selected works by CANAN, focusing on body and gender politics in contemporary Turkish art, using Michel Foucault's concept of biopower as a theoretical framework. Studies on biopower play a crucial role in understanding how power operates upon all aspects of life. In this regard, all life-related disciplines are subject to the influence of biopower. Contemporary artists who problematize the private sphere under the domination of power often adopt the principle that “the personal is political,” foregrounding themes such as the body, authority, confinement, censorship, and exposure in their artistic practices. Within this framework, the works of artists such as CANAN—who take biopower as a conceptual point of departure and render their emotions and thoughts visible through the intersection of life and politics—offer a significant basis for multidimensional analysis. As art, like biopower, is closely intertwined with life, CANAN, who defines herself as an activist feminist artist, produces her works grounded in the notion that the private sphere is inherently political. This study adopts Michel Foucault’s concept of biopower as its theoretical framework and analyzes selected works by CANAN within the context of contemporary art. The analysis employs the critical visual literacy method proposed by Douglas Kellner. In accordance with this approach, themes such as body politics, surveillance, discipline, domination, and gender relations are interpreted and examined. Selected video, photography, and installation works are evaluated in terms of content, form, and context. The visual analysis interprets representations, symbolic elements, and spatial arrangements in relation to Foucault’s concepts of disciplinary society, the panopticon, and biopower.
