Author :
Abstract
Bu çalışmada Orhon Yazıtları’ndaki zaman algısı; söz varlığı, tarihsel bilinç, evren tasavvuru ve siyasî söylem ilişkisi içerisinde incelenmiştir. Zaman kavramının kuramsal çerçevesi ortaya konmuş, doğrusal ve döngüsel zaman anlayışları temelinde Orhon Yazıtları’ndaki zaman tasavvuru değerlendirilmiştir. Ardından yazıtlarda zamanı karşılayan söz varlığı, doğal döngüler, zaman-mekân ilişkisini yansıtan ifadeler ve zaman bildiren göstergelerin bağlam içindeki işlevleri biçim ve anlam ilişkisi bakımından ele alınmıştır. Çalışmada, işaret sıfatlarıyla sınırlandırılan insanî zaman (bo ödke) ile yalın biçimde kullanılan kozmik zaman (öd teŋri) arasındaki karşıtlık dilsel veriler ışığında değerlendirilmiştir. Bu bağlamda “amtı”, “kün tugsık”, “tün ortosı”, “elig yıl” ve “beŋgü ėl” gibi göstergelerin yalnızca tarihsel olayları tarihlendirme işleviyle sınırlı kalmadığı; tarihsel süreklilik, siyasî meşruiyet, toplumsal hafıza ve kozmolojik düzen anlayışıyla ilişkili çok katmanlı bir anlam alanı oluşturduğu tespit edilmiştir. İnceleme sonucunda, Orhon Yazıtları'nda zamanın geçmiş, şimdi ve gelecek arasında süreklilik kuran; doğrusal tarih bilinci ile döngüsel kozmolojik düzeni bütünleştiren çok katmanlı bir tasavvur olarak kurgulandığı sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords
Abstract
This study examines the conception of time in the Orhon Inscriptions in relation to vocabulary, historical consciousness, cosmological worldview, and political discourse. First, the theoretical framework of time is outlined, and the conception of time in the Orhon Inscriptions is examined on the basis of linear and cyclical understandings of time. Subsequently, the lexical items denoting time, expressions reflecting natural cycles and temporal-spatial relations, and the contextual functions of temporal expressions are analysed in terms of form-meaning relationships.The study further evaluates, in the light of linguistic evidence, the contrast between human time (bo ödke), which is restricted by demonstrative modifiers, and cosmic time (öd teŋri), which occurs in an unmodified form. In this context, it is demonstrated that indicators such as “amtı”, “kün tugsık”, “tün ortosı”, “elig yıl”, and “beŋgü ėl” are not merely devices for dating historical events; rather, they constitute a multilayered semantic field associated with historical continuity, political legitimacy, collective memory, and cosmological order.The findings reveal that time in the Orkhon Inscriptions is conceived as a multilayered construct that establishes continuity between the past, present, and future while integrating linear historical consciousness with cyclical cosmological order.
