Ergenlik ve Beliren Yetişkinlik Dönemlerinde Anlatı Kimliği ve Psikolojik İyi Oluş: Bir Gelişimsel İnceleme
Author :
Abstract
Anlatı kimliği, bireylerin geçmiş deneyimlerini, mevcut benlik anlayışlarını ve geleceğe yönelik beklentilerini tutarlı bir benlik algısı içinde bütünleştirdikleri dinamik yaşam öyküsünü ifade eder. Anlatı kimliğinin yetişkinlik döneminde psikolojik iyi oluş ile ilişkili olduğu gösterilmiş olsa da, ergenlik ve beliren yetişkinlik dönemlerinde iyi oluş üzerindeki rolü görece daha az ilgi görmüştür. Bu derleme, ergenlik ve beliren yetişkinlik boyunca anlatı kimliğinin gelişimini incelemekte ve bu dönemlerde anlatı kimliği ile psikolojik iyi oluş arasındaki ilişkileri araştıran çalışmaları sentezlemektedir. İlk olarak, derleme anlatı kimliğinin gelişimsel temellerini ele almaktadır. İkinci olarak, anlatı kimliğinin temel özellikleri; duygusal ve motivasyonel temalar, otobiyografik akıl yürütme ve yapısal tutarlılık üzerinde özellikle durularak tartışılmaktadır. Üçüncü olarak ise, bu anlatısal süreçlerin iyi oluş ile ilişkisini ortaya koyan bulgular değerlendirilmektedir.
Literatür, anlatı kimliğinin ergenlerin ve beliren yetişkinlerin geçmiş deneyimlerini organize etmeleri, bu deneyimlerden anlam çıkarmaları ve zaman içinde süreklilik gösteren bir benlik duygusunu sürdürmeleri açısından önemli bir mekanizma işlevi gördüğünü göstermektedir. Bununla birlikte, anlatı kimliği süreçleri ile iyi oluş arasındaki ilişkiler yaşa göre farklılık göstermektedir. Yetişkinlikte anlatı kimliği özellikleri genellikle olumlu psikolojik uyum ile ilişkiliyken, erken ergenlik dönemindeki otobiyografik akıl yürütme göstergeleri bazen duygusal sıkıntılarla birlikte ortaya çıkabilmekte, ancak gelişimin ilerleyen dönemlerinde daha uyumlu bir işlev kazanmaktadır. Genel olarak literatür, anlatı kimliğini yetişkinliğe geçiş süreci boyunca hem kimlik oluşumuna hem de psikolojik iyi oluşa katkıda bulunan dinamik bir gelişimsel süreç olarak vurgulamaktadır. Son olarak, gelecekte yürütülecek boylamsal araştırmalar ve anlatı temelli müdahaleler için çıkarımlar tartışılmıştır.
Keywords
Abstract
Narrative identity refers to the dynamic life story through which individuals integrate past experiences, present self-understanding, and future expectations into a coherent sense of self. Although narrative identity is shown to be associated with psychological well-being in adulthood, its role on well-being during adolescence and emerging adulthood has received relatively less attention. The present review examines the development of narrative identity across adolescence and emerging adulthood and synthesizes research investigating its associations with psychological well-being during these periods. First, the review outlines the developmental foundations of narrative identity. Second, major characteristics of narrative identity are discussed, with particular emphasis on affective and motivational themes, autobiographical reasoning, and structural coherence. Third, the review evaluates evidence linking these narrative processes to well-being. The literature indicates that narrative identity functions as an important mechanism by which adolescents and emerging adults organize and derive meaning from past experiences and maintain a sense of self-continuity across time. However, the associations between narrative identity processes and well-being appear to vary by age. Whereas narrative identity characteristics are generally associated with positive psychological adjustment in adulthood, markers of autobiographical reasoning during early adolescence may sometimes coincide with emotional distress, becoming more adaptive later in development. Overall, literature emphasizes narrative identity as a dynamic developmental process that contributes to both identity formation and psychological well-being across the transition to adulthood. Implications for future longitudinal research and narrative-based interventions are discussed.
