Author :
Abstract
Sözlükler, bir toplumun dünya görüşünü, hayat tarzını, gelenek ve göreneklerini görmek, anlamak ve toplumların sosyokültürel değişiminin izini sürmek için önemli kaynaklardır. Bu amaçla Türk dili açısından önemli bir kaynak olan “Lehçe-i Osmâni” (Recep Toparlı’nın hazırladığı ve 2000 yılında Türk Dil Kurumunun yayınladığı Ahmet Vefik Paşa’nın Lehçe-i Osmâni) adlı sözlükteki hastalık adlarının ortaya çıkarılması amaçlanmaktadır. Elde edilen veriler Güncel Türkçe Sözlük, Derleme Sözlüğü, Tarama Sözlüğü, Bilim ve Sanat Terimleri Sözlükleri karşılaştırılarak hastalık adlarının tarihsel seyir içinde ve günümüzdeki durumu incelenmeye çalışılacaktır. Hastalık adlarının tıp terimleri içinde önemli bir yeri vardır. Elde edilen verilerde; ölüm, korku vb. gibi hastalık adlarının da tabu olarak görüldüğü anlaşılmaktadır. Bu maksatla hastalık adlarının örtmece sözler ve güzellemelerle; benzetmelerle, söz öbekleri ve deyimlerle isimlendirildiği görülmektedir. Taranan sözlükte insan, hayvan ve bitki hastalıkları ile tedavi yöntemlerinin olduğu 246 sözcük fişlenmiştir. Kaydedilen sözcüklerin günümüz sözlüklerindeki durumu üzerinde incelemeler yapılmıştır. Sözlükte hastalık adlarına Türkçe isimler türetildiği görülmüş ve tıp terimlerinin Türkçe isimlerden oluştuğu kayda geçirilmiştir. Bu sözcükler alıntı sözcük ve kavramların Türkçe kökenli sözcüklerle de ifade edilebileceğinin göstergesidir.
Keywords
Abstract
Dictionaries are important resources for seeing and understanding a society's worldview, lifestyle, traditions and customs, and for tracing the sociocultural change of societies. For this purpose, it is aimed to reveal the disease names in the dictionary called “Lehçe-i Osmâni” (Ahmet Vefik Paşa’s Lehçe-i Osmâni, prepared by Recep Toparlı and published by the Turkish Language Association in 2000), which is an important source for the Turkish language. The data obtained will be compared with the Güncel Türkçe Sözlük, Derleme Sözlüğü, Tarama Sözlüğü, Bilim ve Sanat Terimleri Sözlüğü and will be tried to examine the historical course and current situation of the disease names. Disease names have an important place in medical terminology.The data obtained show that disease names such as death, fear, etc. are also seen as taboo. For this purpose, it is seen that diseases are named with euphemisms and embellishments, analogies, phrases and idioms. In the scanned dictionary, 246 words were marked, including human, animal and plant diseases and their treatment methods. Studies were conducted on the status of the recorded words in today's dictionaries. It was seen in the dictionary that Turkish names were derived from the names of diseases and it was recorded that medical terms were composed of Turkish names. These words are also an indication that words and concepts of Turkish origin can be derived instead of words and concepts of foreign origin.
